ورود

ورود

 

فرصت های سرمایه گذاری در صنعت تجهیزات نفت ایران

 

 

 

 

مدل تعامل و همکاری با شرکای ایرانی

 

 گروه های تجهیزات استراتژیک صنعت نفت ایران، مبنایی جهت آغاز سرمایه گذاری و مشارکت شرکت های صاحب فناوری با شرکای ایرانی جهت حضور بلند مدت در بازار 120 میلیارد دلاری تجهیزات صنعت نفت ایران طی یک دهه آتی می باشد.

 

صنعت نفت به عنوان موتور محرکه صنعت و اقتصاد ایران به حساب می‌آید، در نتیجه به‌کار گرفتن استراتژی خاص به منظور پیشرفت و توسعه این صنعت در جهت تحقق سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی در افق 1404 حائز اهمیت بسیاری است.
با پایان برنامه پنجم توسعه اخیراً رهبر ایران سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه را ابلاغ کردند که دولت نیز باید مواد برنامه ششم توسعه را براساس این سیاست‌های کلی ابلاغی تدوین و اجرا کند.
نگاهی به سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه نشان می‌دهد که توجه ویژه‌ای به بخش نفت در این برنامه شده به گونه‌ای که 9 بند از 80 بند سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه به بخش نفت اختصاص یافته است.
برنامه ششم توسعه در وزارت نفت مبتنی بر دو سناریوی حفظ وضع موجود و توسعه  تدریجی است که وزارت نفت در هر کدام از این دو سناریو برنامه‌های مختلفی را لحاظ و تلاش کرده است برنامه را بر اساس واقعیت‌های موجود و به دور از بلندپروازی تدوین کند. به گفته مسوولان صنعت نفت، این صنعت در طول برنامه ششم توسعه به حداقل 200 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیازمند است.

 میزان سرمایه گذاری در صنعت نفت هم از منابع داخلی و هم خارجی مورد نظر دیپلماسی انرژی صنعت نفت است و در برنامه ششم توسعه هم مورد توجه قرار گرفته و چارچوب قراردادهای جدید نفتی (IPC) نیز بر استفاده از سرمایه گذاری خارجی و انتقال دانش فنی استوار است.

 قطعاً نمایشگاه نفت تهران نیز فرصت مناسبی برای ارتباط و تعامل میان شرکت های داخلی و خارجی بوده و این امر ضمن اینکه نقش مهمی در تولید کالاها و تجهیزات و کسب و انتقال دانش فنی دارد می تواند با کسب اعتماد زمینه حضور ایران در بازارهای بین المللی را فراهم کند. 

 

به اعتقاد کارشناسان انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران، بر اساس سیاست های ابلاغی تا پایان برنامه ششم توسعه بایستی 200 میلیارد دلار در صنعت نفت ایران سرمایه گذاری شود، که این رقم بدین معنی است که 60 درصد ارزش سرمایه گذاری ها در حوزه تجهیزات بوده و تبعاً حدود 120 میلیارد دلار بازار داخلی برای تأمین کالا و تجهیزات صنعت نفت وجود دارد؛ همچنین در عراق سرمایه گذاری 300 میلیارد دلاری در این کشور برنامه ریزی شده که آن هم به معنای این است که حدود 180 میلیارد دلار بازار تأمین کالا و تجهیزات در عراق وجود خواهد داشت که اگر سازندگان ایرانی با همکاری با شرکای خارجی خود 20 درصد آن را هم بتوانند به خود اختصاص دهند، رقم قابل توجهی می شود.

 

120 میلیارد دلار بازار داخلی برای تأمین کالا و تجهیزات صنعت نفت وجود دارد


از جمله بندهای مهم ذکر شده در برنامه ششم توسعه صنعت نفت می‌توان به مواردی چون دانش بنیان نمودن صنایع بالادستی و پایین‌دستی نفت و گاز، افزایش ضریب بازیافت و برداشت نهایی از مخازن، حمایت از تاسیس شرکت‌های غیردولتی برای سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های اکتشاف و تغییر نگاه به نفت و گاز و درآمدهای حاصل آن از منبع تامین بودجه عمومی به منابع و سرمایه‌های زاینده اقتصادی اشاره کرد.
با نگاهی به اهداف برنامه ششم توسعه و سند چشم‌انداز درمی‌یابیم که دستیابی به این اهداف بدون جذب سرمایه‌های شرکت‌های خارجی و حضور جدی بخش خصوصی و استفاده از روش‌های جدید تامین مالی امکان‌پذیر نخواهد بود.

بنابراین وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران بر اساس اهداف سند چشم انداز 1404 و سیاست های ابلاغی اقتصاد مقاومتی و اصول برنامه های پنجم و ششم توسعه، آیین نامه ها و برنامه های راهبردی متعددی را در عرصه نفت و گاز پتروشیمی تدوین و عملیاتی نموده است. بر این اساس در سال 93 پروژه ای موسوم به بومی سازی کالاهای اولویت دار مورد نیاز این صنعت  مطرح و با ابلاغ دستورالعمل حمایت از تجاری سازی فناوری های مورد نیاز صنعت نفت توسط آقای زنگنه وزیر نفت به مرحله برنامه ریزی، اجرا و اقدامات بعدی رسید. این برنامه راهبردی با هدف تأمین نیازهای استراتژیک صنعت نفت ایران در گروه های مختلف کالایی و تجهیزاتی است و با نگاهی بلند مدت ضمن تدوین نقشه های راه متعدد در رابطه با هر یک از تجهیزات مورد نیاز،  در تلاش است تا ضمن جلب همکاریهای خارجی در انتقال فناوری های روزآمد در عرصه صنعت نفت، قدرت و توان سازندگان داخلی را در تعامل با این شرکتها افزایش داده و نه تنها گامی باشد در عرصه تأمین نیازهای داخلی، بلکه گام بلندی به سمت تأمین نیاز بازارهای صنعت نفت و گاز منطقه و سایر بازارهای صادراتی باشد. دستورالعمل حمایت از تجاری سازی فناوری، سندی است که کلیات حمایت وزارت نفت از سازندگان داخلی در راستای بومی سازی و انتقال فناوریهای مورد نیاز این صنعت را با راهبرد جلب مشارکت و همکاریها با شرکای خارجی را تعیین می نماید.

در ادامه به کلیات این دستورالعمل و نیز معرفی فرصت های سرمایه گذاری در صنعت نفت ایران در حوزه تجهیزات می پردازیم:

 

دستورالعمل حمایت از تجاری سازی فناوری های مورد نیاز صنعت نفت

این دستورالعمل با هدف حمایت از سازندگان تجهیزات فناورانه صنعت نفت ایران جهت تجاری سازی فناوریها و کمک به رفع مشکلات و موانع موجود، کمک به ارتقاء کیفیت محصولات و تجهیزات فناوریانه مورد نیاز صنعت نفت، استقرار فرآیند تجاری سازی فناوری در تولید محصولات و تجهیزات مورد نیاز و نزدیک تر نمودن ارتباط بین سازندگان و بهره برداران نهایی تدوین گردیده است.

همچنین در خصوص منابع تأمین اعتبار مورد نیاز اجرای این طرح نیز صندوقها حمایتی و تخصصی نظیر صندوق نوآوری و شکوفایی، صندوق توسعه نفت، صندوق حمایت از سازندگان و پیمانکاران و سایر صندوقها و منابع تأمین مالی که بطور اختصاصی جهت صنعت نفت و یا حمایت از شرکتهای دانش بنیان فعالیت می نمایند، تعیین گردیده است.

 

 

چگونگی و شرایط حمایت وزارت نفت از سازندگان تجهیزات فناورانه:

 وزارت نفت به منظور حمایت از تجاری سازی فناوریهای مورد نیاز و بر اساس تأمین منابع اعتباری ذکر شده فوق، حمایتهای ارزنده ای را به شرح ذیل انجام می دهد:

  • خرید تضمینی تجهیزات: به منظور ارائه حمایت های لازم به شرکتها و سازندگان داخلی که در راستای بومی سازی فناوریهای مورد نیاز صنعت نفت اقدام می کنند، در صورتیکه چارچوبهای لازم و شرایط توانمندی های این شرکتها تأیید گردد، وزارت نفت و کلیه شرکتهای تابعه با اخذ مجوزهای لازم می توانند نسبت به انعقاد قراردادهای بلند مدت توأم با خرید تضمینی تجهیزات اقدام نمایند.
  • ارائه تسهیلات: به سازندگان تجهیزات فناوریانه مورد نیاز صنعت نفت، تا سقف 60 درصد از محل صندوق توسعه نفت تسهیلات در قالب سرمایه در گردش پرداخت می گردد.

اما در خصوص شرایط ارائه این تسهیلات و حمایت ها نکاتی در دستورالعمل به شرح ذیل درج گردیده است:

طبق توضیحات ذیل، دانش فنی تجهیزات فناورانه بایستی در داخل ایران توسعه یافته و یا وارد شده باشد، بدین ترتیب که از لحاظ دانش فنی بایستی به سطح آمادگی فناوری 7[1] (TRL7) و از نظر امکانات ساخت در سطح آمادگی ساخت [2]5 (MRL5) رسیده باشد.

ارزیابی سازندگان و شرکای خارجی آنان از بعد توانمندی و سطح بلوغ فناوری و ساخت بر اساس مدلهای روزآمد و علمی توسط کارگروه ارزیابی مستقر در شرکت ملی نفت ایران و با مشارکت متخصصان از چهار شرکت تابعه وزارت نفت صورت می گیرد. این مدل ارزیابی بر اساس مدلهای ارزیابی تأمین کنندگان توسط شرکت های بزرگ نفتی جهان، تجربیات داخلی از سایر صنایع و نیز اقتضائات بومی مورد نیاز هر یک از شرکتهای تابعه وزارت نفت ایران تدوین شده است.

همچنین کیفیت تجهیزات فناورانه بایستی توسط مرجع صدور پروانه کیفیت که در حال حاضر انجمن نفت ایران می باشد،  تأیید شده باشند.

سازنده در قالب یک طرح تجاری منطبق با نظام پژوهش و فناوری وزارت نفت که قبلا توسط معاونت پژوهش و فناوری این وزارت خانه تدوین گردیده، و طی یک برنامه زمانی معین تجهیز فناور محور را تولید می نماید. چگونگی بررسی و اولویت بندی طرحهای تجاری توسط شرکت اصلی ذیربط و تصویب نهایی آن توسط معاونت پژوهش و فناوری وزارت نفت صورت می پذیرد. همچنین به منظور ایجاد اطمینان از عملکرد صحیح تجهیزات فناورانه کلیه محصولات بایستی توسط سازنده دارای خدمات تضمین کیفیت باشند. نکته نهایی اینکه تجهیزات بایستی از لحاظ قیمت دارای قابلیت رقابت با نمونه های خارجی باشند.

کالاهای اولویت دار مورد نیاز صنعت نفت فرصت های سرمایه گذاری در صنعت تجهیزات نفت و گاز ایران:

با بررسی های بسیار زیاد کمیته ای موسوم به کمیته راهبردی که متشکل از متخصصان و مدیران کارآزموده در صنعت نفت ایران می باشد، گروه های مختلف تجهیزاتی با دقت مورد بررسی قرار گرفته و در فاز اول این پروژه، گروه اول 10 گانه شامل موارد ذیل انتخاب و به سازندگان داخلی و شرکتهای فناوری محور و دانش بنیان داخلی جهت برنامه ریزی تدوین پروپوزالهای توجیح فنی و اقتصادی اعلام گردید.

این گروه بندی دهگانه، شامل تجهیزاتی در گروه های مختلف به شرح زیر می شود:

 

  1. Wellhead equipment and down hole completion sets
  2. Dow- hole pumps (ESP pumps)
  3. Drilling Bits (PDC, Rock and Core bits)
  4. Control and Safety Valves
  5. Casing and Tubing seamless and none seamless Pipes
  6. Explosion Proof Electromotor
  7. Rotary equipment (turbines, compressors and centrifugal pumps)
  8. Alloy & Cryogenics steels
  9. Log measurement tools in drilling
  10. Intelligent PIG

 

گروه دوم از خانواده کالاهای پرمصرف صنعت نفت- بازاری قریب به 3 میلیارد دلار

به دنبال گروه اول از کالاهای پرمصرف صنعت نفت ایران، گروه دوم تجهیزات از سوی مدیریت پشتیبانی ساخت و تامین کالای شرکت ملی نفت ایران اعلام گردیده است. این گروه های دوم کالایی نیز مبنای بسیار مناسبی برای شرکت های خارجی صاحب فناوری برای ورود به همکاری و مشارکتهای بلند مدت با شرکای ایرانی آنها می باشد.

این گروه شامل اقلام زیر می باشد که کلیه شرکت های خارجی دارای فناوری های مورد تأیید می توانند ضمن آغاز همکاری با شرکای ایرانی خود نسبت به بررسی زمینه های ورود و حضور بلند مدت در بازار تجهیزات صنعت نفت ایران تصمیم گیری نمایند. ارزش کلی این پروژه ها رقمی در حدود 3 میلیارد دلار برآورد می گردد.

  1. DOWNHOLE COMPLETION 10000 & 15000 PSI
  2. MONOBORE COMPLETION FOR SOUR GAS FIELD 6000-10000 PSI
  3. WELLHEAD 10000 & 15000 PSI
  4. GAS ANALYZERS
  5. FCS & DCS SYSTEM
  6. CENTERFUGE FOR MUD PURIFICATION SYSTEM OF DRILLING RIG
  7. WASTE WATER TREATMENT SYSTEM FOR DESALTING PLANT
  8. GAS ENGINE SUITABLE FOR MECHANICAL DRIVE
  9. MAIN PUMP FOR PUMP STATIONS API 610 BB2
  10. COLD BOX
  11. NATIONAL PREMIUM CONNECTION FOR OCTG (R&D)
  12. PRESSURE STORAGE SPHERES
  13. BOP
  14. INSTRUMENTS, 2 & 3 Phase METERING SYSTEMS

 

پس از شناسایی و انتخاب این گروه بندی 10 گانه تحت نام گروه های دهگانه اول و دوم کالاهای اولویت دار صنعت نفت، اقدام لازم جهت تخمین میزان نیاز 5 ساله به این تجهیزات در صنعت نفت ایران انجام و با یک تقریب نسبی، میزان نیاز آتی حوزه مصرف کننده تعیین و به متقاضیان تهیه طرحهای توجیح اقتصادی اعلام می گردد. در این بین استانداردهای هر یک از این گروه های تجهیزاتی نیز توسط کمیته های استاندارد تشکیل شده در شرکت ملی نفت ایران با مشارکت مصرف کنندگان و سازندگان تدوین و جهت صدور پروانه کیفیت توسط انجمن نفت ایران مورد استفاده قرار می گیرد.

فرآیند انجام کار بدین صورت می باشد که با اعلام فراخوان مربوط به برگزاری مناقصه مربوط به آن گروه کالایی و یا در برخی موارد ترک تشریفات در صورت اخذ مجوزهای لازم و در صورت نیاز، متقاضیان نسبت به تهیه و ارسال طرح توجیح اقتصادی FS به همراه پیشنهاد فنی و مالی خود و معرفی شریک خارجی صاحب فناوری اقدام می نماید.

در نهایت با بررسی پیشنهادات بر اساس توانمندی اثبات شده و توان فناورانه تولید محصولات (TRL7, MRL5 شرکت سازندگان داخلی و شرکای خارجی آنها که توسط کمیته ای موسوم به کمیته ارزیابی مستقر در شرکت ملی نفت ایران صورت می گیرد، برنده مناقصه انتخاب و بر اساس فرآیندی مشخص روند انعقاد قرارداد نهایی و پیش پرداخت و پیشرفت کار بر اساس برنامه زمان بندی اعلام شده از سوی سازندگان داخلی تحت  نظارت کمیته راهبری صورت می گیرد.

 

نکته مهم در طرحهای ارسالی توسط شرکتها آن است که کلیه سازندگان داخلی علاوه بر ویژگیهای فردی سازمان خود، بایستی توجیح  و مدارک کافی در بعد توان طراحی - مهندسی و بومی سازی دانش فنی KNOW-HOW مورد نیاز را بر اساس مشارکت با یکی از شرکتهای صاحب نام و دارای دانش فنی مربوطه را ارائه نمایند.

این همان نکته ای است که تضمین کننده بازار و فعالیت بلند مدت شرکت های خارجی در بازار صنعت نفت و گاز ایران است. در واقع هر شرکت خارجی با دارا بودن دانش فنی و علاقمندی به انتقال فناوری و مشارکت با یکی از شرکتهای ایرانی دارای توانمندی و قابلیت فنی مورد نیاز، با آغاز مشارکت طی یک قرارداد مشخص و مستحکم قانونی، می تواند از حمایت وزارت نفت ایران و دسترسی به بازاری بلند مدت و پایدار

اطمینان حاصل نموده و ضمن دستیابی به سود مناسب، در راستای همکاریهای اقتصادی و ثبت حضوری موفقیت آمیز و پیشی گرفتن از رقبای خود قدم هایی امیدوار کننده بردارد.

این یک مدل برد-برد برای هر دو طرف می باشد، چرا که در وهله نخست بازار بلند مدت به همراه مشخصات دقیق از نیازهای آتی توأم با تضمین خرید در اختیار شرکت خارجی قرار گرفته و در وهله بعد فناوری در اختیار آن شرکت بر اساس یک مدل تجاری مناسب که منافع هر دو طرف را تأمین نموده است در طی یک بازه زمانی طی قرارداد به طرف ایرانی انتقال می یابد.

گفتنی است در مسیر اجرای طرح بومی سازی ١٠ گروه خانواده کالاهای پرمصرف صنعت نفت، تاکنون ٥٢ قرارداد به ارزش تقریبی نیم میلیارد دلار با سازندگان داخلی امضا شده است. به گفته این مقام مسئول، تجهیزات سرچاهی و رشته‌های تکمیلی درون چاهی، پمپ های درون چاهی و پمپ های سرچاهی، انواع مته های حفاری و ابزارهای اندازه گیری حفاری، عناوین چهار پروژه ای است که قراردادهای ساخت داخل فناورانه آنها منعقد شده است.

در پایان، با مرور اجمالی بر مطالب ارائه شده در مقاله حاضر، این نکته قابل تأکید است که صنعت نفت ایران در دوران جدید با رویکردی توسعه ای توأم با استفاده حداکثری از توان شرکتهای داخلی در همه زمینه ها از جمله ساخت تجهیزات قدم برداشته و با سرمایه گذاری بالغ بر 120 میلیارد دلار در حوزه تجهیزات طی 10 سال آتی به بازاری بی نظیر برای شرکای خارجی خود تبدیل خواهد شد. بازاری که قطعاً همراه با مشارکت و همکاری و توجه به منافع دوجانبه می تواند زمینه ساز پیشرفت و حیات کلیه ذینفعان خود باشد.

انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران، به عنوان بزرگترین انجمن تخصصی در حوزه ساخت تجهیزات صنعت نفت، با برقراری ارتباطات مناسب با سایر انجن های تخصصی، با برگزاری جلسات تجاری مشترک (B2B)، کارگاه های آموزشی، حضور در نمایشگاه های تخصصی و تهیه بانک های اطلاعاتی، با در اختیار قرار دادن اطلاعات بیش از 700 شرکت سازنده عضو و معرفی شرکای دارای پتانسیل های بالا،  با طرح فرصت های سرمایه گذاری در صنعت نفت ایران بر اساس معرفی گروه های کالایی تجهیزات پرمصرف صنعت نفت، از کلیه شرکتهای خارجی دارای فناوری و علاقمند به اشتراک گذاشتن این فناوری و دانش ساخت در ازای در اختیار گرفتن و شراکت در بازار با رویکردی بلند مدت و مشارکت و تشکیل JOINT VENTURE با سازندگان ایرانی دعوت می نماید.

 

[1] TRL 7 System prototyping demonstration in an operational environment (ground or space): System prototyping demonstration in operational environment.

 

[2] MRL 5: Capability to produce prototype components in a production relevant environment. This level of maturity is typical of the mid-point in the Technology Development Phase of acquisition, or in the case of key technologies, near the mid-point of an Advanced Technology Demonstration (ATD) project.

 

Go to top